West Zuidwest Pedia
Geschiedenis van de Nederlandse walvisvaart: Inleiding
Nederlandse fluitschepen voor de kust van Spitsbergen
De walvisvaart is een terugkerend thema in het repertoire van Shantykoor West Zuidwest en Nederland was, zoals indertijd al door professor De Quast in zijn lezing “De Lange Reis”(1) , over de Nederlandse zeevaart, werd genoemd, een grote speler op de internationale walvisvaart. Er zijn grofweg drie perioden in de geschiedenis te onderscheiden; De eerst periode, gedurende de 17e en 18e eeuw, de tweede periode in de 19e eeuw en de derde periode tijdens de 20e eeuw.

Archiefonderzoek door Bruin en Hacquebord wees uit dat Nederland in de 17e en 18e eeuw de walvisvangst veruit domineerde, alleen al in de 18e eeuw werden er ruim 14.000 walvisexpedities ondernomen vanuit Nederland. Er vergingen in deze periode ‘slechts’ 299 schepen, waarvan de meesten gekraakt werden door kruiend ijs.

Er werden in deze periode, door Nederlandse walvisvaarders een kleine 73.000 walvissen gevangen, goed voor zo’n 73% van het totale aantal gevangen walvissen door alle actieve landen in die periode. Nederland was heer en meester in het arctisch gebied. Na het uiteen vallen van de Noordse Compagnie leidde overbevissing door de daaropvolgende vrije walvisvaart, ertoe dat er vanaf de tweede helft van de 18e eeuw nauwelijks nog walvissen gevangen werden.

De hegemonie van Nederland kwam teneinde. Alleen de Britten, Noren en Amerikanen zetten de walvisvaart voort. De Britten in het arctisch gebied rondom de Davis Strait en Baffin Bay, De Amerikanen in de zuidelijke Stille Oceaan en Indische Oceaan.

Na WO II heeft Nederland zich nog op de walvisvaart in het antarctisch gebied begeven met twee Willem Barendsz’en, de eerste was een tot fabrieksschip omgebouwde tanker, de tweede was als fabrieksschip gebouwd in Nederland. Beide schepen maakten samen 18 reizen en vingen een kleine 28.000 walvissen. Deze periode duurde van 1946 tot 1964, waarna het doek voor Nederland als walvisvarende natie definitief viel. Hoe het Nederland verging in de walvisvaart volgt in het nu volgende artikel.

(1). De Lange Reis is een theaterproductie welke in 2018 is uitgevoerd door Shantykoor West Zuidwest
Teksten: Jan Douma, John Hekelaar, Roel Scheffer. Design: Roel Scheffer